Algemene eisen aan het bogentouwtje: Sterk, rekvrij, licht van gewicht, slijtvast en weerbestendig.

Meestal worden pezen gedraaid van synthetische materialen, zoals Fastflight en Dacron B50. Maar het kan ook prima van natuurlijke materialen. Daarnaast zijn er in de zeilwereld een paar mooie lijnen ontwikkeld voor het snelle werk.


Voorbeeld van een eenvoudige Vlaamse pees (Flemmish string)

Deze ziet er altijd mooi uit. Wel jammer dat ze ook voor traditionele bogen vaak van ‘plastic’ worden gemaakt.
Hieronder een voorbeeld van natuurlijk aflapgaren, met twee hoofdstrengen en met 1 lus.

Het principe van deze pees is: als je twee of meer draden de zelfde kant opwindt en ze daarna in elkaar de andere kant terugdraait, zullen ze samen 1 draad vormen. Dit gaan we de hele tijd doen.

Voor deze pees gebruik ik 6 draden linnen aflapgaren. Neem ze ruim (ca. 0,5 mtr.) langer dan de boog en zet ze flink in de was. Hierdoor kleven ze lekker aan elkaar, wat het werk straks vereenvoudigt. Verdeel de draden in twee groepen, zodat je twee strengen hebt.

We beginnen met het maken van een lus. Deze komt straks om de bovenste nok van de boog.
Houd de strengen naast elkaar, maar wel gescheiden. Leg ruim 20 cm voor de uiteinden een losse knoop (vastklemmen met een wasknijper kan ook).

Wind de losse einden op in dezelfde richting. Door de was plakken ze lekker aan elkaar. Het is even de kunst alles vast te houden en toch op te winden. Vastklemmen ter plaatse van de knoop is wel zo gemakkelijk.

Als beide einden even ver en stijf zijn opgewonden leg je ze langs elkaar en draai je ze samen, in elkaar, de andere kant op. Flink samenknijpen en niet slippen laten. Zo ontstaat een stuk dikkere draad.
Ga door tot je voldoende lengte hebt om een lus te maken die om de boognok past. Maak de knoop los of verwijder de klem.

Sla het dikke deel om tot een lus en verdeel de 4 losse einden in 2 groepen met elk een lang en kort eind.  Door de was kun je ze aan elkaar plakken. Je hebt nu weer twee (‘lossige’) strengen.
Wind ze beide strak op tot de lus goed sluit. Voor de handigheid haak je dit lusje om een spijker of iets dergelijks.
En daar gaan we weer. Beide strengen in dezelfde richting opwinden, naast elkaar leggen en andersom in elkaar laten draaien. (Haal de lus steeds los en draai de pees terug).
Houd bij het opwinden de lange einden van de pees uit elkaar, om een grote, onontwarbare kluwen te voorkomen.

Om een soepel verloop te krijgen in de aansluiting, kun je op regelmatige afstanden de losse einden 1 voor 1 inkorten .

Ga door met opwinden en terugdraaien tot je de volle lengte van de pees bereikt hebt. Naar mijn ervaring hoeft dit niet al te strak. Zorg dat alle draden en beide strengen onder even veel spanning staan en straks evenveel kracht opnemen.
Onderaan kun je ook een lus draaien. Dat is wel het sterkste, maar een eenvoudige timmermansknoop is een stuk sneller en eenvoudiger. Ter versteviging kun je een paar extra draden invlechten.

Een pees uit meer dan twee strengen wordt ronder en sterker. Volg dan de bovenstaande procedure, maar verdeel de draden in drie of meer groepen.

 

Hulpmiddeltje van Marcel

Als je pees uit meer dan twee strengen bestaat kom je al snel handen tekort. Marcel van der Does heeft er het volgende op gevonden. Een extra handje in de vorm van een knijper op een roerstokje voor verf dat je tussen je knieën klemt, erg handig:

 

 

Replica van een 15e eeuwse Vlaamse pees, Diana Lankhof

Diana heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar, en tests gedaan met, pezen van plantaardige materialen, zoals die rond de Middeleeuwen in Europa werden gemaakt. (En waarschijnlijk ook al veel eerder). Hoewel veel huidige info, onder invloed van Amerikaanse literatuur, op het gebruik van linnen lijkt te wijzen, blijkt volgens dit onderzoek hennep de betere soort. En dit werd in Europa ook op grote schaal toegepast. In een uitgebreid document beschrijft ze het materiaal, de geschiedenis, de eigenschappen en het maakproces. Alles voorzien van vele bronnen. Dit is een must voor iedereen die geïnteresseerd is in historisch verantwoord boogschieten en technische kennis in het algemeen. Lees het hier.

En historische pezen horen op historische bogen natuurlijk. Daar is Diana ondertussen ook aan begonnen, hieronder een kort verslag. Ook interessant is het gewicht van deze pezen:

“Na enige testen kom ik bij rechte bogen uit op een veilge pees bij een breeksterkte van 2,5 maal de trekkracht van de boog: Essen kinderboog 18lbs x 2.5=45lbs-> 2draads (50lbs),  essen takkenboog 30lbs x 2.5=75->3draads (75lbs), taxus takkenboog 36lbs x 2,5=90-> 6 draads (150lbs), onze recurve 23lbs heeft echt de 6-draads nodig, dan kom je op de 4x trekgewicht. Wat betreft gewicht: ze wegen iets meer dan pezen van Fastflight.”

Zelf aan de slag met hennep? Via onderstaande link kun je hennep garen en draad bestellen, met dank aan Ton Bus voor de tip:  Met het garen kun je zelf bepalen hoe dik je pees wordt. Het klokkentouw van 2mm draad is prima voor “gewone” bogen tot ongeveer 60 pond en de 3mm draad is geschikt voor de zware jongens. www.langmantouw.nl

 

Kunststof touwtje

Simpel, maar doelmatig: een touwtje met een paalsteek. De paalsteek is eenvoudig los te halen en breekt niet zo snel als een gewone knoop.

In de zeilwereld hebben ze een aantal mooie materialen ontwikkeld. Op de foto zie je een touwtje van 2mm met kevlar kern. Tot ca 30 pond een veilige pees. Daarboven dubbel toepassen. Het is ontzettend licht en rek 0,0. Het schiet dienovereenkomstig snel. 3mm dik zal naar mijn idee voor elke boog tot ca. 50 pond voldoende zijn.

ook goede materialen zijn: dacron en dyneema. Allebei zeer licht, maar sterk als staaldraad, met name de laatste vervangt op alle ultra-moderne wedstrijdjachten het rvs.

 

 

 

 

 

 

Linnen pees met omwikkelde lussen.

Schoenmakerslinnen (aflapgaren) en, volgens de experts, met name de Ierse variant, is prima materiaal voor een boogtouwtje van natuurlijke vezels.

Gewoon een aantal strengen op lengte knippen, in de was zetten en om de nokken knopen is een prima methode en wordt al eeuwen gedaan.

Maar het oog wil ook wat. Daarom hieronder een simpele manier om de pees van een paar fraaie “ogen” te voorzien. Hiernaast de benodigdheden.

Probeer, bijvoorbeeld bij een klassieke schoenmaker, een klos “power thread” te bemachtigen. Ander schoenmakerslinnen of aflapgaren is ook prima zolang het maar geen nylon is, want dat blijft rekken. De getoonde klos is van dikte “no.6”. Dunner zou misschien beter zijn omdat je dan de peesdikte fijner kunt afstemmen.

Voor een 45 ponds boog gebruik ik 6 draden.

Knip ze op lengte: circa 40 cm langer dan de boog.

Daarna alvast oprekken. Veel zit er niet in, maar elke beetje rek betekent snelheidsverlies.

 

 

 

 

 

 

 

Maak een lus door een stukje voor het uiteinde een deel te omwikkelen en dit dubbel te buigen. Houd de lus met een knoopje van het wikkelgaren op zijn plaats. Deze lus ligt straks om de nok van de boog.

Nu het losse korte eindje met lijm insmeren en tegen het lange eind van de pees drukken. Kneed de einden goed door elkaar, glad strijken en even laten drogen.

Het voordeel van deze methode (en ook van de vlaamse pees) is dat je alleen ter plaatse van de lus dubbele strengen hebt. Bij een pees met doorlopende strengen krijg je ook een mooie lus, maar is de hele pees dikker omdat het aantal strengen is afgestemd op de lus. Met zwaarder materiaal als linnen, wordt de pees dan te zwaar.

 

 

 

 

 

 

Het dubbele deel opnieuw met lijm insmeren en daarna strak omwikkelen.

Doe dit ook aan de andere kant, goed laten drogen en klaar.

Het afstellen van de lengte is een delicaat karweitje. Met behulp van een hulppees, gemaakt van een gewoon touwtje, kun je de afstand goed bepalen. Een beetje te lang is niet erg omdat je de pees op kunt winden. Te kort is jammer dan. Bindsel en lijm loshalen gaat overigens goed.

Waar de pijl op de pees rust en waar deze vastgehouden wordt de “serving” aanbrengen.

Met een simpel touwtje is een peesophouder te maken, die de pees strak houdt als de boog is afgespannen.

 

 

 

 

 

De was dik aanbrengen, om te beginnen op een slappe ongedraaide pees, zodat het overal goed tussenkomt. De was even warm maken helpt daarbij. Dit waxen is ook belangrijk omdat het linnen beschermd moet worden tegen regenwater en vocht.

De pees opspannen en met een strak aangedraaide doek opwrijven. De was wordt warm en laat zich zo goed uitsmeren.

 

 

 

 

 

 

 

Linnen

Het boven genoemde schoenmakerslinnen blijkt voor menigeen een moeilijk te bemachtigen materiaal. Wellicht komt dit door de naam. In het engels heet het “shoemakers linen” maar de letterlijke vertaling “schoenmakers linnen” is in Nederland niet bekend.

Wilbert Hebben kwam er achter dat het nederlandse woord “Aflapgaren” of “Doornaaimachinegaren” is. Dit is vooral verkrijgbaar in kunststof, zoals nylon, maar ook nog in katoen en linnen. Vooral linnen levert de betere kwaliteit. Zoek naar een zo hard mogelijke draad. De dunnere soorten hebben als voordeel dat je de dikte van de pees fijner kunt afstellen.

Erik van Rotz vond een leverancier: “Beste Jan, Na wat omzwervingen op het internet heb ik een leverancier gevonden voor alles wat met leer te maken heeft: de Fa. Boomsma in Breda. Ik ben er inmiddels geweest en het is een snoepwinkel als je van leer houdt. Je wordt er leuk en goed geholpen en de prijzen zijn aantrekkelijk. Ze kunnen alles leveren wat in de catalogus van bijvoorbeeld Tandy (uit de VS) staat. Zij voeren ook het moeilijk verkrijgbare aflapgaren in het programma. Officieel is het een groothandel, maar ze verkopen net zo makkelijk aan particulieren! Eén nadeel: je kunt er niet pinnen, dus contact geld op zak is het credo! : http://www.boomsma.nl

Marc Jonker vond ook een leverancier: De firma Seelen in Moordrecht. Zij leveren niet aan particulieren, dus benaderen via een schoenmaker of leerbewerker. Telefoon 0182-374144; e-mail info@seelen-dnl.nl

Mijn schoenmaker in Harlingen had het ook in de catalogus van zijn groothandel staan.

 

Dus vraag naar aflap- , doornaaimachine- of doorstikgaren en let erop dat het linnen is en geen kunststof.


Voor meer mooie voorbeelden:  Bezoek het ZelfBogenMaken archief.
Heb je zelf een mooi voorbeeld gemaakt of heb je vragen? Email naar zelfbogenmaken@planet.nl

Wil je uitgebreide informatie over Bogenmaken, of ken je iemand die dat wel kan gebruiken? Hier vind je het boek Houtkoorts.