Op deze pagina een voorbeeld van een droge, hard schietende boog die in een paar dagen is gemaakt van een verse stam.

Onderaan staat een experiment van Diederik Pomstra: binnen 1 dag een goede, gedroogde boog maken uit vers hout!

Mijn eerste poging was niet echt een succes, maar gaf hoop. Dus tijdens een voorjaarsvakantie in Denemarken een tweede poging gewaagd. Maar omdat het vakantie was wel een beetje rustig aan gedaan: zondag hout rooien; woensdag schieten. Een stuk langzamer dan Diederik, maar nog veeeeeeel sneller dan gewoonlijk.
Resultaat: binnen 4 dagen een volwaardige 40 ponds boog uit een vers stammetje!

 

 

Zondag. Eerst natuurlijk uitslapen, zwemmen, uitgebreid ontbijten en koffie met gebak. Tegen de middag is het tijd om de omgeving te verkennen. Voor de zekerheid een kapmes meegenomen, je weet maar nooit. In de omgeving staat veel jong spul en deze redelijk rechte stam lacht me wel toe, alhoewel ik de soort niet herken. Op het dikste punt is ze ongeveer 8 cm in doorsnede, dus niet te dik, dat werkt gemakkelijk. Doordat er een aantal stammmetjes vlak naast elkaar groeien is een zijde nagenoeg vrij van zijtakken. Klein foutje: op de terugweg, met de stam over het schouder, kom ik een bordje tegen met de tekst “Statsreservat”. Nu is mijn Deens niet zo goed maar heb wel in de gaten dat dit niet de bedoeling is. Echter, terugleggen heeft ook geen zin, dus vooruit maar. Volgende keer beter opletten!

De houtsoort bleek lijsterbes te zijn, waarvoor dank Ruud en Annemieke!

 

’s Middags aan het kappen, het is al bijna werk in plaats van vakantie! De stam bleek behoorlijk te torderen, maar als je hem niet klooft is hij best bruikbaar. Met de hiep (of bijl) kun je de grove vorm uithakken. Scherp gereedschap en een soepele kaptechniek ten zeerste aanbevolen, anders voel je ’s avonds je arm wel! Tijdens het hakken kun je de bast laten zitten. Zo zie je steeds goed wat de rug is en deze wordt meteen beschermd. Het gereedschap was voor mij wel even wennen, vooral bij de nokken. Als je werkstuk  dunner wordt hak je daar snel te veel weg. In de uiteindellijke boog zijn de sporen van de hiep hier nog zichtbaar. Het model lijkt wel op de prehistorische bogen zoals ze o.a. in Denemarken en Nederland zijn gevonden. Circa manshoog (181 cm tussen nokken),  5 cm breed en qua vorm een mengsel tussen een recht- en piramidemodel. Er is alleen aan de buikzijde en zijkanten gekapt, zodat de rug bestaat uit een ongeschonden, bolle groeilaag.

In deze fase heb ik de ruwe boog niet laten buigen. Vers nat hout vervormt snel, wat blijvend kan zijn. Dus door middel van floortiller alleen voelen of er al beweging in komt en voldoende weerstand is. Buigen komt straks. Natuurlijk wel zo dun mogelijk maken om het drogen te versnellen. Des te dunner het hout, des te sneller het droogt. Om een boog optimale veerkracht en vormbehoud te geven moet het hout goed gedroogd zijn VOOR je er een boog van maakt. Een vochtpercentage tussen de 10 en 12 % is mooi. Dus drogen maar………………..

 

Maandag, na het zwemmen, ontbijten en koffiedrinken……….: vuurtje stoken (wat een leven!).  Hout van deze dikte droogt in optimale natuurlijke omstandigheden in een paar weken. Op een radiator of in de droogkamer binnen twee weken. Op een laag vuurtje in een of twee dagen. Volgens Diederik zelfs in 6 uur! Ideaal is een langgerekt vuur met veel kolen, zodat de hele boog gedroogd kan worden. Op vakantie is het roeien met de riemen die je hebt, wat het juist ook weer leuk maakt. In een oude barbeque is een laag vuurtje gestookt van dennenappels en takken. Alleen de buik is verhit om geen risico’s te lopen met de rug. Mocht de rug aanbranden dan verhoogt dat de kans op breuk aanzienlijk. Daarnaast droogt hout het snelst dwars op de groeiringen en langs de doorgesneden vezels: in dit geval zijkant en buik. Het hout is dusdanig verhit tot het lichtbruin verkleurde en het met de hand net wel, net niet, aan te raken was. In totaal is het zo twee lange middagen behandeld, ongeveer 14 uur. Met een langer vuur, waar een hele werparm of de complete boog boven past, lijkt me de droogtijd gemakkelijk te halveren. Aan het begin van de tweede droogdag is de buik eerst met een rasp en krabber schoon- en dunner gemaakt.

’s Avonds is het hout nog gedroogd boven de houtkachel. De schoorsteenmantel leek er wel voor gemaakt, zie foto!!

Diederik gaf al aan dat het hout merkbaar krom trekt aan de kant waar je het droogt. Dit komt doordat hout krimpt door vochtverlies en dat was hier ook goed te merken. De boog leek naar de pees te gaan staan. Maar na een nacht afkoelen en bijkomen was de boog weer in zijn oorspronkelijke vorm terug gebogen. Het vocht heeft zich wellicht weer verdeeld. Dus als je wat meer tijd hebt lijkt het voldoende alleen de buikzijde te verhitten en af te wachten tot hij bijtrekt.

Op dinsdag, aan het eind van de middag, voelde de boog echt droog en licht aan dus……………….

 

Woensdag tillerdag. Na het gebruikelijke ochtendritueel een tillerplek gezocht. Thuis ben ik erg gewend aan een tillerbord met katrollen en dergelijke. Zeker met een kronkelige tak is dat erg gemakkelijk omdat je afstand kunt nemen en alle delen ten opzichte van elkaar ziet bewegen. Dus lekker aan het improviseren geslagen om iets dergelijks te maken, zonder katrollen. Op de foto’s zie je twee opstellingen, waarbij die met de hefboom prima werkt voor de eerste fase met weinig buiging. Het resultaat daarvan hieronder.

 

Het vertrekpunt. Links een lichte buiging naast het handvat en een beetje recurve verderop. Rechts een noest / knikje op een derde van de werparm.

 

Zodra de buiging op bespanningshoogte goed genoeg lijkt, kan de strakke pees erop. De oorspronkelijke vormen zijn nog herkenbaar. Correctie is nodig bij de rechter werparm, die is halverwege nog wat stijf. Direct aanpassen door te raspen en schrapen. Bij twijfel meteen afspannen.

 

En zo, al tillerend, verder tot treklengte. De rest van de familie moet tijdens de vakantie ook even aan het werk: foto’s maken van de stand van zaken, of de boog uittrekken als tillerhulp. Tilleren zonder de gewone hulpmiddelen viel nog niet mee. Daarnaast was ik natuurlijk erg benieuwd naar het resultaat, wat dat resultaat meestal niet ten goede komt. Maar het kan er mee door. De bovenste werparm is nog wat stijver dan de onderste. Maar eerst toch eens inschieten, desnoods onder en boven wisselen.

Op 28 inch trekt ze 42 pond en schiet een gemiddelde pijl ca. 130 meter ver. Niet extreem, maar een prima resultaat voor zo’n lang en breed model en zeker goed genoeg voor bijvoorbeeld een jachtboog. Na een middag tilleren en inschieten staat ze, direkt na afspannen, niet meer dan normaal naar de pees. Een goed teken.

 

Links het gebruikte gereedschap. Hiep, rasp, krabber, mes, touw en aansteker. Uiteindelijk zijn hiep en rasp het meest gebruikt en de krabber het minst. Schrapen met een mes lijkt rondom noesten beter te werken. En in jonge stammetjes zitten daarvan meestal wel een paar.

En dan nu de grote vraag natuurlijk: Is het hout ook echt droog? Het antwoord luidt JAWEL! Zaterdagavond bij thuiskomst gaf de vochtmeter 12% in de werparmen aan. Helemaal niet slecht! Overigens is dit niet extreem droog en toch komt de boog echt goed terug. Misschien dat de buik door het verhitten ook wat harder wordt en dus beter zijn vorm behoudt.

Al met al een verrassende en erg leuke manier om zo een boog te maken en dankzij Diederik zijn tip hoeft niemand zich op vakantie nog te vervelen! Diederik…..bedankt.


 

Een plaatje van mijn eerste sneldroogboog. Haastig kappen en tilleren leverde een veel te lichte boog op. Een bekend fenomeen, je kent het misschien wel. Maar zoals je ziet heeft een groter vuur naast het snelle drogen nog een voordeel: je kunt een lekker hapje maken tijdens het wachten.

 

Zoals hierboven vermeld: Diederik Pomstra is bezig met een interessant experiment. In 1 dag een goede gedroogde boog maken uit vers hout. Hieronder lees je er meer over. Om meer ervaring op te doen kan hij hulp en input gebruiken, vandaar zijn oproep.

“Beste bogenbouwer,

Na een aantal experimenten is het me gelukt om goede bogen te maken van hout dat gedroogd is binnen 6 uur. Er was geen schade aan het hout te merken. Ik heb steeds met iep gewerkt, maar om deze techniek maximaal beschikbaar te stellen voor andere bogenmakers zullen we van zoveel mogelijk houtsoorten moeten weten hoe ze reageren op deze behandeling. Daarom zou het geweldig zijn als je zou willen experimenteren met een houtsoort en de resultaten aan me doorgeeft. Laat me svp weten met welke houtsoort je aan de gang gaat, dan doet een ander geen dubbel werk. Ik heb hierover contact gehad met Tim Baker (bekend van The Traditional Bowyer’s Bibles). Naast diverse goede tips vertelde hij me dat hij zeker weet dat een verslag van dit project gepubliceerd zal worden. Natuurlijk zal ik dan ook jouw naam in het artikel noemen en natuurlijk krijg je alle info die dit project oplevert in een documentje in je mailbox.

Om zo betrouwbaar mogelijke informatie te verzamelen en er later zo overzichtelijk mogelijk verslag  van te doen vind je hieronder een richtlijn voor je experimenten. Houd je hier s.v.p. aan, anders wordt het artikel straks een zooitje omdat dan steeds andere werkmethoden moeten worden uitgelegd.

Hoe werkt ‘t?

  1. Kap je boom om, splijt ‘m zoals gewoonlijk en laat het hout vooral niet drogen.
  2. Maak hieruit een boog, net iets dikker dan het uiteindelijke product. Maak de vorm  helemaal af. Dus snij het handvat uit etc. en floor-tiller ‘m. Ga niet verder dan Floor-tillering anders gaat je boog gegarandeerd flink naar de pees staan.
  3. Met behulp van een hittebron (ik gebruik de kolen van een gewoon houtvuur) droog je de boog. Zorg ervoor dat je de hele boog gelijkmatig verwarmt, zowel aan de rug- als aan de buikzijde. Als je een deel te warm/droog laat worden trekt de boog krom. Laat het hout in eerste instantie niet te heet worden, anders beschadigt het hout. Tim Baker dacht dat een temperatuur van 100C het hout in enkele uren met 25% zou verzwakken. Naar zijn idee zou 65C het beste zijn. Ik gebruik m’n handpalm als thermometer: waar het pas na 5 tellen pijn doet is de juiste hoogte boven het vuur.  Als een deel van het vocht eruit is kun je de hitte opvoeren.  Mijn bogen (iepenhout, flatbow en halverwege het blad 14 mm dik) zijn droog genoeg na zo’n 5 a 6 uur verwarmen.
  4. Tiller de boog en werk ‘m af.

Wat willen we weten?

Om met deze truc bogen te kunnen maken, moeten we van zoveel mogelijk houtsoorten weten:

  1. Hoe lang het duurt om een boog te drogen, (type longbow duurt natuurlijk langer dan een dunnere flatbow, dus vermeld ajb de maten van je boog), liefst meten bij welke temperatuur.
  2. Wat gebeurt er bij verschillende temperaturen?
  3. Wat er gebeurt met het hout: ontstaan er scheuren, trekt het snel krom, beschadigt/verzwakt het etc.
  4. Merk je verschil bij schieten?
  5. Ontdek je tips en trucs.

Experimenten zonder vochtigheidsmeter

Als je geen vochtigheidsmeter hebt, kun je voor het eerste experiment de volgende truc van Tim Baker gebruiken: weeg het hout ieder uur terwijl het droogt. De weegschaal moet een maximum van 1 kg kunnen hebben omdat je op een grovere weegschaal de kleine gewichtsverschillen niet kunt zien. Noteer het moment waarop de boog geen gewicht meer verliest en ga dan nog 1/3e van de tijd dat je al bezig was door met drogen. Na die tijd bevat het hout vrijwel geen vocht meer. Deze tijd noteer je ook, want dat is de basis waar vanuit je verder kunt werken. Maak daarna nog een boog van dezelfde afmetingen van vers hout en droog die zoveel mogelijk op dezelfde temperatuur, maar nu minder lang, namelijk 20% korter dan je deed bij de eerste boog. Nu zou het hout zo’n 8-12% vocht moeten bevatten, ideaal voor bogen.

Experimenten met vochtigheidsmeter

Tsja, een makkie natuurlijk: droog het hout tot je in de 8-12% uitkomt en noteer de droogtijd.”

 

Lijkt het je wat? Diederik is te bereiken op: diederikpomstra@planet.nl en zijn website vind je hier: www.het-stenen-tijdperk.nl

 

Deze oproep is ook geplaatst op het bogenbouwforum van Paleoplanet en is daar te volgen:

http://paleoplanet69529.yuku.com/topic/44561/A-primitive-bow-in-a-day-help-figure-it-out

 

  • Persoonlijke noot: Mijn eigen ervaringen met drogen (snelste tot nu toe twee weken, lang he?) doen me vermoeden dat je het hout nagenoeg niet moet tilleren zolang het niet goed droog is. Het vervormt dan heel gemakkelijk, waar je pas achterkomt bij het tileren. Daarom doe ik slechts licht floortilleren om te zien of er al wat beweging in de werparm komt, meer niet. Succes, Jan.